O devalar metamórfósico das liñas de Ayaso, as que nos guían a pasados e presentes
Manuel Ayaso é un creador nacido no barbanzónico porto de Aguiño, trotamundos, como un Ulises que retorna co seu bagaxe cargado de experiencias, formas en devalar, como as nubes que pasan en constante metamorfose, dándolle a súa parte ao espectador
Ser desta estremeira do Vello Mundo e pra máis do barbanzónico Aguiño, o que coas súas penedas de forma monstruosa emproa cara ao océano dos Atlantes e das lendas de Sálvora, como ter nacido baixo o sino das estrelas dunha noite do San Silvestre, cando noutrora se acendían lumeiradas e se retrousaba o “meigas fora!“, claro que deixa pegada. E máis cando a odisea polos camiños da vida se alonga, como nun xogo da Oca , ascese entre aventuras e desventuras . Pois esa orixe descóbrese na orixinalidade do creador de formas Manuel Ayaso Díos.
E aínda hai máis dende aquel inicial ano do 1934 que anunciaba guerras con cicatrices incurables, os camiños da emigración, o exilio. Pois como tantos ribeirenses aquela familia afeita ao mar collerá os vieiros do horizonte, máis cara ao Oeste, buscando a Miss Liberty que era máis que unha estatua da ansiada América, América narrada por Elia Kazan. Pasando polas crueis revisións de Ellis Island, seleccionados entre xudeus, Irlandeses, gregos, italianos...canto aínda queda por contar! Para, así, na andaina, dun xeito e doutro destinguirse nese batedor de xentes, pobos, culturas, sensibilidades na que conflúe o mundo que é New York. Con que liñas se debuxan esas mudanzas, ese vital devalar metamorfósico que cabalga na inconsciencia?
Manuel Ayaso orixinario desas inspiradoras e pedregosas abas da Barbanza a carón dun océano bordado de ronseis, vaia a onde vaia, ben sabe que sempre vai e ven pro seu Aguiño de orixe. Como un Ulises, como un vello patrón con soidades da súa Itaca
Aquí onde o mar tanto agarima ou golpea penedas xigantes como dunas cambiantes é onde aprendeu a cartilla elemental das liñas, o devalar das formas, ese diálogo principio-fin da vida co Trasmundo que diría Laxeiro. Ao fin e ao cabo nada mellor que representar o enigma da vida-morte que unir os dous cabos dunha corda e facer nós mariñeiros, salomónicos,símbolo cosmogónico. Idioma de formas bordado entre contos de mouras, señas, compañas, xianas... espectros de luz e negras sombras que aparecen e desaparecen, nas lagoas, entre as dunas , os cons ou farallóns de Corrubedo, a competir coas nubes que se fan e desfán en esperanzas e presaxios ao son do vento. Lugares sobre os que ademais, na noite, peta como pra espertalos o devalo do muiñar do ” … faro de Corrubedo co seu ollar largacío ai amor! Púxome medo” como sentiu e trobou esoutro mago de ideas, Álvaro Cunqueiro.
Ben se ve, Ayaso como todo galego mira onde pousa o pe, enxerga, pon os sentidos, pra ser escudriñador e intérprete actual do linguaxe esotérico de canicelos románicos, de gárgolas, de tarascas e animais híbridos herdados do orientalismo celta. Formas de monstros resucitados pola creación tradicional, asomando entre capiteis e arcos, como intentos terreais en ascese cara conseguir o espírito da palabra, da música representado polo trunfo do número e da xeometría, o rosetón aberto á luz do solpor no vértice, cosmogonía, raiolas que petan no altar, no oriente que nos “orienta”. Metamorfoses, probas pra explicar os intentos dunha ascese ou peregrinación que vai do Caos ao Cosmos, das tebras á luz... Velaí pois esa eterna dialéctica tan destas Fisterras que son principio ou fin dos camiños, onde a cuncha de Venus, cóncava e convexa, de radiar converxente e diverxente, como o principio-fin, vida-morte, tan ben nos representa no mapamundi.
Pra guiarnos polo labirinto deste devalar de liñas compre un fío de Ariadna pra irmos aprender a desprendernos, entre entroidos, encrucilladas, metamorfoses, o ser ou non ser... velaí a cuestión á que nos leva o fío das liñas de Ayaso Deus: raias, trazos, siluetas , formas, perfís que nun aquelarre de claroscuros se enguedellan, púen, esvaecen, deconstruen. ... xestualismo que desemboca en debuxar o que somos: tensións, imposicións, mutacións, interpretadas dende a liberdade dun creador e o seu fatum, o “a según” que filosofaría Vicente Risco. Logo os demais, dende as perspectivas do camiño e as encrucilladas andadas interpretarán as mensaxes dese diálogo.
Goya: “O sono da razón produce monstros”
Ayaso, escudriñador, case arqueólogo entre contos, mitos dun país apelidado “máxico” por cargado de tanta Historia e descoñecido... informado e formado no camiño, en vivencias e máis nunha historia da Arte enxergada, vivida, a que pasa por megálitos orientados ás estrelas, polas espirais e animais dos petróglifos, polos outeiros dos castros, por un catecismo do medievo arredor do temor eclesiástico ao monstro do pecado... máis aínda coa ollada posta nesas pinturas e esculturas que queren retratar o Inferno, o Purgatorio, o Ceo e os enigmáticos espíritos que os habitan, anxos bos e malos, demos... profundador dos bestiarios, dos precursores surrealistas flamencos, entre eles o que máis, o Bosco. E xa non digamos as pescudas arredor de Leonardo da Vinci, do universo de Arcimboldo, das caricaturas barrocas de Pier Leoni Ghezzi... do Bestiario de Don Juan de Austria do Mosteiro de la Vid, o de Martím de Vila Verde do século XVI, o Bestiario Mexicano do Emperador, do século XIX , estudoso dos “Disparates” e os “Caprichos” de Goya , os que mesmo parecen inspirados en Galicia. Atraído pola España negra de de Solana, polos carnavais de James Ensor, pero tamén de Laxeiro, de Granell, de Revers, e... buscas re-creadas por Dalí, velaí a súa “Metamorfose de Narciso” con tanta filosofía clásica de forma e fondo, e como non, ese mundo céltico potteriano ao que abriu a Rowling, entre a banda deseñada dos nosos días, de Miguelanxo Prado , como o “Bestiario do Norte” de Pablo Gallo...Creadores que, como Ayaso, teñen algo de teósofos, en equilibrio entre as liñas tensionadas do ben e do mal, entre o branco e o negro, asolagados nun océano de sombras sobre o que se convida a navegar ao espectador.
E nese enfiar de que unha cousa leva a outra, Ayaso está prendido en literaturas semellantes, en novísimos bestiarios sacros e profanos, de catedrais e de prostíbulos, de números, de ciencia ficción, como o de Joan Perucho, autor do “Bestiario Fantástico”, o de Francisco Ferrer Larín, de Laura Gallego autora esta do “Axlin”; nos escritos do sabio de paxaros, Francisco Ferrer Lerín, autor tamén dun bestiario e dunha obra singular. Literatura que reta ao maxín da que tamén gustan clásicos do realismo máxico como Julio Cortazar, velaí o seu texto sobre os misteriosos “Axolotl” mexicanos, como saídos do Bosco, mestura de peixe e salamántiga. Ambiente no que mesmo están as deformacións esperpénticas de Valle Inclán, as pescudas de Risco e Castelao, o mundo céltico inspirado nos mitos e no medievo de Galicia tratado por Cunqueiro, por Castroviejo... Xa o dicía García Márquez cousas, contos interminables que escoitara da súa aboa “gallega” e “Vivirla para contarla” e cadaquén ao seu xeito.
Os devanditos son os catóns que nos conducen ao retorno, a unha nova Metamorfose. Así como Ulises é o único que sabe tensar seu arco, Ayaso non ten máis que deixar a man, pra axiña encamiñarse, con axilidade de trazos, pra guiarnos polo submundo das ideas, polo espírito, ao mandado automático dos instintos, radiografando querenzas, medos, pasados e futuros.... como un alquimista ou mago que nos permite formar, ler e interpretar os pousos de café no fondo da cunca, como secuaz discípulo dos psicodiagnósticos de Rorschach.
Universo escondido, de tres estralos, retranqueiro, entre relatos bufos, en danza macabra, dicionario infernal ou divino, tarot que complementa as tradicións que transitan por este noso extremo occidente, tan afeito a claroscuros, a negras sombras, como a sorprender en Barroco, de meigas e trasgos, de traumas, esperpentos, feismos, efectos con causa na tensión acultural.
As metamorfose de Ayaso son un xeito de bestiario acaído para este mundo de paradoxos, de dobre cara, a do consumo, a do usar e tirar, que tende a borrar pasados, que asoma a novos púlpitos...e velaí o absurdo . Kafkiano asunto, como o reflectidos literariamente no personaxe de Gregorio Sansa, o viaxante de panos, metaforseándose entre problemas de identidade nun mundo uniformado, de soidade, de insolidariedade, illamento, deshumanización, frustración....destrución. Confrontamento do ser humano co mundo de hoxe, entre a maraña de traumas que coutan a liberdade, esa liberdade coñecida, ansiada na Odisea da vida dun galego do porto de Aguiño e que expresa e entrega nun labirinto de liñas, de luces e sombras.
No Día de Defuntos do 2020